طب فیزیکی و توانبخشی

اگر بدانیم چه موقع آسیب کمر شایعتر است بهتر می توانیم از بروز آن پیشگیری کنیم. در ابتدای صبح دیسکها حداکثر مایع را به خود جذب کرده اند،رباطها کشیده شده و انعطاف پذیری ستون فقرات کم است بنابراین در این زمان احتمال آسیب دیسک بیشتر است. در  هنگام نشستن طولانی مدت نیز احتمال آسیب دیسک بیشتر است. بعد از فعالیتهایی که عضلات کمر خسته می شوند  نیز احتمال درگیری دیسک و کمردرد بیشتر است.

هنگام صبح دیسکها دارای حد اکثر میزان مایع می باشند در عرض 30 دقیقه پس از بیدار شدن نیمی از آب خود را از دست می دهند. هنگام صبح فشار وارد بر دیسک با خم شدن تا 300 درصد و بر رباطها تا 80 درصد افزایش می یابد اما با گذشتن حدود نیم ساعت و کاهش آب دیسک، این فشار کم می شود.  متخصصین طب فیزیکی نشان داده اند که با انجام دو دقیقه حرکات کششی نرمی رباطها تا حد زیادی افزایش می یابد. بنابراین ورزش کششی ملایم در صبح می تواند از درگیری دیسک پیشگیری کند.

باید توجه کرد که کم شدن بیش از حد آب دیسک نیز مشکل زا است که در آینده توضیح می دهیم. مثلا وقتی مدت طولانی می نشینیم، آب دیسک به مقدار زیادی کم می شود و رباطها به مقدار زیادی شل می شوند. این حالت نیز زمینه ساز آسیب کمر و دیسک است.

لذا از بلند کردن اجسام در هنگام صبح یا بعد از نشستن طولانی مدت باید خودداری کرد.

پشت سرهم نباید فشار سنگین بر ستون فقرات وارد شود.

باید بین فعالیتها به کمر استراحت داد

قوس مناسب کمر هنگام فعالیتها باید حفظ شود.

برای بلند کردن اجسام باید نزدیک بدن باشند.

بیماران از ما می پرسند که کار سنگینی انجام ندادم و دچار کمردرد شدم

 بسیاری از مواقع آسیبهای کمر در اثر آسیبهای جزئی است که در طول زمان به کمر وارد می شود ایجاد می گردد. بعنوان مثال یک سیم مسی را در نظر بگیرید، با یک بار خم و راست شدن مشکلی برای آن ایجاد نمی شود اما با خم و راست شدن مکرر در یک نقطه، سیم پاره می شود. وقتی فشار را به سیم وارد می کنیم سیم در جایی خم می شود که کمترین قدرت را دارد

اگر اشکالی در بیومکانیک ستون فقرات باشد  این محل ضعیف به مرور زمان دچار مشکل می شود و گاهی می بینیم که با یک عطسه یا خم شدن، فتق دیسک اتفاق می افتد .

ادامه دارد

کمردرد ساده :طبق آمار 75-90 درصد کمردردها در عرض 4-6 هفته  . گاهی تا سه ماه با مصرف مسکن و کاهش فشار کاری به کمر بهتر  می شوند. اما کمردرد مانند برخی بیماریها بدون اقدامات درمانی مقتضی ممکن است کاملا برطرف نشود. تحقیقات نشان داده است که 70 درصد افرادی که کمردرد داشته اند و بهبود نسبی داشته اند در حدی که به سر کار برگشته اند، بازهم علایم کمردرد را داشته اند. در 60 درصد در عرض یک سال کمردرد  حداقل یک بار عود می کند. بنابراین ارزیابی علت کمردرد توسط متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی و رفع علت آن توصیه می شود.

در مواردی که کمردرد همراه با فشار به عصب باشد که به آن سیاتیک می گویند زمان بهبودی کمردرد دو برابرمی شود.

1. اگر علایم بیمار طول بکشد و به درمانهای اولیه پاسخ ندهد
2. فشار روی عصب سیاتیک
3. درد شدید
4. درد منتشر
5. در معاینه با بالاآوردن پا درد تیرکشنده داشته باشد
6. در معاینه اعصاب درگیری داشته باشد
7. در معاینه طب فیزیکی،  حرکات کمر در جهات مختلف، محدودیت حرکتی در دو جهت یا بیشتر از دو جهت داشته باشد
8. بیمار احساس کند وضعیت سلامت بدی دارد
9. ایده های مبتنی بر ترس
10. اضطراب
11. بیمار در خود را بیش از حد نشان دهد catastrophising
12. داشتن مشکلات حقوقی و کاری
13. کارهای سخت یا احساس اینکه کار سخت است
14. نارضایتی از شغل
15. وجود ناتوانی در 12 ماه قبل از کمردرد
16. اختلال خواب ناشی از درد
17. مقاومت نسبت به فعالیت  بدنی یا سبک بودن فعالیت

 مطب دکتر غلامرضا رئیسی

دانشیار دانشگاه تهران

این مرکز  بیمه های اصلی قرارداد دارد.

تماس  با خط ۲۲۸۹۳۴۲۹و ۲۲۸۸۲۸۳۱

 تورم به معنی انباشته شدن آب بیش از اندازه در میان سلولها است. سیاهرگها، سرخ رگها و سفید رگها اندازه آب میان بافتی را تنظیم می کنند. اختلال آنها تورم دست را بوجود می آورد. تورم دست به علل مختلفی مثل سوختگی، جراحی سرطان سینه ، بیماریهای روماتیسمی و حالتی که ورم و درد در دست و شانه ایجاد می شود و.. ایجاد می شود. ادم دست می تواند باعث محدودیت عملکرد دست، درد، فشار بر اعصاب دست، قفل شدن انگشتان و نهایتا خشکی مفاصل گردد. عدم درمان به موقع ورم  بخصوص دست باعث رسوب پروتینها و چسبندگی داخل بافتی شده و با گذشت زمان درمان مشکل تر می شود. در صورت وجود زخم، تورم باعث اختلال در ترمیم زخم میگردد.

پیشگیری از تورم: باید توجه کرد تورم در ابتدا ممکن است دیده نشود. قبل از آنکه بتوان ورم را دید حدود 50 سی سی مایع در دست  جمع شده یا 30 درصد حجم مایع دست افزایش یافته است. بنابر این بعد از آسیب اندام فوقانی یا جراحی دست،بجز در مواردی که آسیب یا ترمیم از نوع شریانی است اندام مبتلا باید تا حدی که پزشک اجازه می دهد و برای مدت هر چه طولانی تر بالاتر از سطح قلب قرار گیرد. اگر دست قرار است بی حرکت باشد،  انگشتان باید در وضعیت خاصی قرار گیرند تا از کوتاهی تاندونها ممانعت بعمل آید. در این مرحله باید حرکت تندونها و مفصل در صورتی که ممانعتی وجود ندارد، حفظ شود. در این مرحله ورم به راحتی کنترل می شود و قابل برگشت است اما در صورت عدم درمان کافی، و حالتی که ادم قهوای  گفته می شود، درمان سخت می گردد.

روشهای کاهش ادم :

بسته به علت، شدت و مدت ادم روشهای مختلفی برای درمان آن انتخاب می شود.

استفاده از سرما:

در مراحل اولیه و روزهای اولیه ادم، سرما بکار می رود. اگر فرد اختلال عروقی بخصوص شریانی دارد استفاده از سرما ممنوع است.

بالابردن اندام:

در مراحل اولیه ادم موثر است. باید دست به نحوی قرار گیرد کا انگشتان بالاتر از مچ و مچ بالاتر از ساعد و آرنج باشند. اگر مشکل شریانی وجود داشته باشد یا عضو پیوند شده باشد. نباید اندام بیش از حد بالا قرارگیرد.

حرکت اندام:

درصورت امکان حرکت اندام باعث تحرک مایع در دست شده و به کاهش ادم کمک می کند.حرکات تقویتی عضلات نیز در صورتی که ممنوعیتی نداشته باشند در کاهش تورم موثرند. باید توجه کرد که در صورت تورم دست، علاوه بر عضلات دست  سایر عضلات یعنی ساعد و بازو نیز باید حرکت داده شوند. این حرکت باعث کمک به حرکت مایع می گردد.

یکی از حرکاتی که توصیه می شود این است که بیمار دستها را بالای سر برده و 25 مرتبه در ساعت انگشتان را محکم مشت می کند.

حرکات ورزشی هوازی ملایم نیز با کمک به برگشت لنف به کاهش تورم کمک می کنند.

ماساژ:

نوعی ماساژ به نام ماساژ لنفاتیک در کاهش تورم دست موثر است. ماساژ لنفاتیک کار تخصصی است ولی به اصول آن اشاره می کنیم

چه مقدار فشار: بستگی به نوع پوست و سفتی بافتی دارد. با حد اقل فشار ماساژ داده می شود به حدی که پوست کشیده شود اما دست روی پوست لیز نخورد. ماساژ به هیچ وجه نباید باعث درد شود. ماساژ در الگوهای L،  J، U داده می شود. سمت ماساژ به سمت غدد لنفاوی است و نباید از یک انگشت استفاده کرد زیرا باعث می شود فشار به یک نقطه وارد شود. از چند انگشت یا کف دست استفا ده می شود.

از بخش  نزدیکتر به قلب شروع می شود بعد بخشهای دور تر و دوباره بخشهای نزدیکتر ماساژ داده می شوند. هر ماساژ باید به آهستگی و در  2-3 ثانیه طول بکشد. دور جای زخم بصورت حلقوی ماساژ داده می شود و روی خود زخم نباید ماساژ داد. ماساژ هر ناحیه حداقل 5-10 بار انجام می شود. این نوع ماساژ موارد ممنوعیت خاص خود را دارد و توسط کار درمانی که بصورت تخصصی بر روی دست کار می کند انجام می شود.

دستگاه فشار متناوب:

دستگاهی است که به صورت متناوب بر روی دست فشار وارد می کند و اثر آن در کاهش تورم ثابت شده است.

بانداژ فشاری:

بانداژ فشاری در مواردی اولیه و بخصوص در موارد مزمن بکار می رود. از روشهای بانداژ خاصی در دست استفاده می شود. گاهی برای ایجاد فشار بیشتر از فوم در زیر بانداژ استفاده می شود یا از دستکش فشاری استفاده می شود. این دستکش مثل جوراب واریس است اما به شکل دست دوخته شده است. بیمار باید مراقب باشد که فشار بیش از حد به انگشتان وارد نشود. در این حالت انگشتان سرد یا دردناک  شده یا دچار گز گز می شوند. در این صورت بلافاصله باید دستکش یا بانداژ باز شود.

تحریک الکتریکی:

استفاده از نوعی تحریک بنام تنس (TENS) اثری بر کاهش تورم ندارد. استفاده از جریانهای خاص بالای 100 ولت تا حدی تورم را کم کرده است. استفاده از این نوع جریانها با نظر پزشک و در موارد ضروری انجام می شود.  تاکید بیش از حد بر این درمان باعث هدر رفتن زمان اقدامات موثر توانبخشی می گردد. در مرحله حاد ورم نباید از جریان الکتریکی استفاده نمود زیرا  ممکن است باعث اختلال در انعقاد گردد.

لیزر کم توان و اولتراسوند:

لیزر کم توان و اولتراسوند تا حدی به کاهش ادم کمک می کنند اما استفاده از آنها نبایدباعث تاخیر یا تعویق اقدامات توانبخشی گردد.

اکسیژن هیپر باریک:

در این حالت بیمار در محفظه اکسیژن خالص با فشار بالا قرار می گیر. تنها یک تحقیق نشان داده که ورم و درد در نوعی بیماری بنام سندرم دست-شانه باعث کاهش ورم شده است.

 اکثر کمردردها با در مانهای غیر جراحی بهبود می یابند. در موارد نادری نیاز به عمل جراحی وجود دارد این موارد شامل حالات زیر است:

1. درد شدید که حداقل سه هفته به درمانهای غیر جراحی (طب فیزیکی و توانبخشی) پاسخ ندهد.

2. ضعف عضلانی یا بی حسی که پیشرفت نماید یا در نوار عصب و عضله بد تر شود

3. وجود علائم ارداری مثل گیر کردن ادرار یا بی حسی و گزگز در ناحیه دستگاه تناسلی.

علائم ام آر آی به تشخیص بیماری و ارزیابی وضعیت و... کمک می کنند اما در تصمیم گیری برای نقش اساسی ندارند .

غیر از موارد فوق نیازی به جراحی دیسک نیست. متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی در مورد درمانهای غیر جراحی دیسک گردن و کمر تجربه و تبحر دارند. فقط در صورت لزوم بیمار را برای جراحی به متخصصین مربوطه ارجاع می کنند.

موضوع: دکتر دیسک . جراحی دیسک . درمانهای غیر جراحی دیسک

قبلا برای بیماران مبتلا به کمردرد استراحت مطلق طولانی تجویز می شد. اما امروزه ثابت شده ، نباید در  اکثر موارد کمر درد استراحت بیشتر از دو روز تجویز شود. در مواردی مثل شکستگی مهره ممکن است به استراحت طولانی تر نیاز باشد  اما در اکثر موارد دیگر استراحت طولانی باعث ضعف عضلانی شدید در کمر، و عوارضی مثل یبوست و پوکی استخوان شده و باعث مزمن شدن درد کمر می شود.  در افراد مستعد گاهی عوارض خطرناکی مثل ترومبوز و آمبولی بدنبال بی حرکتی دیده می شود. از طرف دیگر ترس از حرکت و فعالیت یکی از علل مزمن شدن کمردرد است. در مواردی که لازم باشد با تجویز عصا یا کمربند مناسب باید بیمار را به حرکت تشویق کرد.

درد پاشنه مشکل شایعی است و بسیاری از بیماران به آن خار پاشنه می گویند. درد پاشنه علل مختلفی دارد.

 افزایش وزن: افزایش وزن به تنهایی می تواند باعث درد پاشنه شود یا درد پاشنه را تشدید نماید

برهم خوردن شکل پا: فرم پا در توزیع فشار در نقاط مختلف آن هنگام راه رفتن بسیار مهم است لذا برهم خوردن شکل پا می تواند باعث درد پاشنه شود. تعیین نوع برهم خوردن شکل پا و نحوه جبران آن بسیار تخصصی است

 بیماریهای التهابی: گاهی بیماریهای التهابی  خود را بصورت درد پاشنه نشان می دهند. اگر درد پاشنه با خشکی طولانی مدت صبحگاهی باشد یا دوطرفه باشد، باید تستهای بیماریهای التهابی برای بیمار انجام شود.

افزایش ناگهانی فعالیت: گاهی برخی از افراد ناگهان می خواهند مدتها عدم ورزش خود را در چند روز جبران کنند، در این افراد ممکن است به درد پاشنه مبتلا شوند.

التهاب غلاف کف پایی: در این این حالت بیمار درد در اولین قدم پس از بیدار شدن را دارد. درد با فعالیت کمتر می شود. اما فعالیت بیشتر درد را بیشتر می کند. اگر این حالت ادامه یابد باعث رسوب کلسیم در پاشنه شده و درد در زیر پاشنه ایجاد می شود که به آن خار پاشنه هم گفته می شود.

گاهی گیر افتادگی عصبی در قوزک پا خود را بصورت درد پاشنه نشان می دهد. در موارد متعددی دیسک کمری و گیر افتادگی عصب سیاتیک بصورت درد پاشنه دیده می شود.

ادامه دارد